شرح:

قارچ گیاهی است بدون سبزینه و قادر است با شرایط گوناگون تطبیق یابد و می تواند گندروی یا (Saprophyte) یا انگل (parasite) یا همزی (symbiotes) باشد، یعنی با گیاهان سبزینه دار مشترکاً زندگی کند.قارچ ها مجموعه بسیار وسیعی را تشکیل می دهند و حدود 100000 گونه می باشند. بسیاری از قارچ های سمی و خوراکی از گروه superieurs champignon  یا قارچ های عالی هستند. قارچ های خوراکی سفید اکثراً از Agaricus compestries  هستند که مزه مطبوع دارند. قارچ های خوراکی رنگ های مختلفی دارند که رنگ سفید مطلوبیت بیشتری دارد. بعضی از قارچ ها خوراکی و یا سمی و دارویی و یا مخدر هستند که مواد مخدر LSD را از یک نوع قارچ تهیه می کنند.

قارچ های خوراکی از کلاهک (Caprophite) و پایه و میسیلیوم یا ریشه تشکیل شده است. در زیر کلاهک تیغه های به نام لاک وجود دارد که بر روی تیغه های آن بازید قرار دارد. بر روی بازید اسپورهای قارچ قرار دارد و اندام های تکثیر قارچ اسپورها و میسیلیوم ها هستند. اسپورهای رسیده معمولاً خاصیت تکثیر دارند. تکثیر قارچ ها از رطوبت میسیلیوم آسانتر است. در پرورش قارچ باید به محل پرورش و کود و مایع قارچ  و امکانات دیگر که عوامل پرورش توجه نمود. عوامل پرورش به شرح زیر است:

کاه+ کود+ مواد معدنی : کمپوست : تخمیر اولیه  :تخمیر ثانویه : پاستوریزاسیون : مخلوط کردن با بذر : پوشاندن با خاک : آب دادن : رشد میسیلیوم یا گل کردن و برداشت محصول : تخلیه کمپوست و ضدعفونی محیط

محل پرورش از نظر درجه حرارت و رطوبت و تهویه:

1 درجه حرارت: در مراحل اولیه پرورش قارچ دمای محیط باید 22 الی 24 درجه سانتیگراد باشد و زمانی که دکمه های قارچ ظاهر شدند دمای محیط را به 14_16 درجه سانتیگراد کاهش می دهند و اگر دما کمتر از این میزان باشد رشد قارچ کند می شود. و در دمای بالا نیز قارچ خشک و زرد می شود که در این شرایط ناچاراً باید بستر را آبپاشی کرد.

2 رطوبت: محل پرورش قارچ معمولاً باید مرطوب باشد و افزایش رطوبت موجب گندیدگی قارچ و محیط کشت می شود. برای حفظ رطوبت متعادل محیط باید به طور منظم آبپاشی کرد و رطوبت باید 70 الی 80 درصد باشد.

3 تهویه: تهویه در محیط اتاق کشت باید به طور مرتب انجام گیرد

کود و آماده کردن آن:

بهترین بستر کشت قارچ کود اسب است که کود تازه گوسفندی و مرغ را می توان به آن اضافه کرد که می تواند 20% آن را تشکیل دهد.در صورت عدم دسترسی به کود اسب با استفاده از کاه و کلش به طور مصنوعی می توان بستر تهیه کرد. برای این منظور بستر های کاه و کلش را در آب قرار می دهند تا 3 الی 4 برابر وزن خود آب جذب کند و 3 الی 4 روز در آن قرار می دهند  و یا بسته ها را باز کرده و آبپاشی می کنند و یا آبپاشی کرده نایلون می پوشانند تا کاه آماده کمپوست شدن (تخمیر) باشد. تخمیر باید در جای محفوظ انجام گیرد. برای غنی کردن کاه قبل از تخمیر برای حدود 20 کیلو کاه و کلش مواد زیر را اضافه کرده و مخلوط می کنند:

1: کربنات دو سود 750 گرم

2: خاکستر باغچه 2.5 کیلو گرم

3: سولفات آمونیم 2 کیلو گرم

 4: نیترات دو پتاسیم سوپر فسفات  0.25

5: سبوس 2.5 کیلو

مواد حاضر را خوب مخلوط کرده که این عمل بهتر است در موزاییک انجام گیرد.اگر کود گوسفندی یا مرغی در دسترس باشد قسمتی به آن اضافه می کنند مه در تخمیر بسیار موثر است. 4 الی 5 روز پس از اشباع کردن در سطحی 1×1 به ضخامت 20 سانتی متر قرار می دهند و باید با چنگک ذرات به هم چسبیده را جدا کرد و آبیاری نمود در صورت دسترسی به کود گوسفندی به صورت لایه در لایه های کاه و کلش قرار داد و 4 الی 5 لایه می توان درست کرد. و در خاتمه مقداری کاه خالص بر روی آن اضافه می کنند و می کوبند تا فشرده شود. و ارتفاع آن به نصف کاهش پیدا کند.  تخمیر انجام می گیرد و دمای آن به 60 درجه سانتی گراد نیز می رسد و در روز دوم  روز چهارم بر می گردانند و در 8 روزگی نیز بر می گردانند و کمپوست آماده می شود و رنگ آن قهوه ای شکلاتی است و بد بو است و کاه در بین انگشتان له نمی شود.

تهیه بستر کشت قارچ:

برای کاشت قارچ بستر های کشت گوناگونی وجود دارد که در حال حاضر بستر های جعبه ای بیشتر معمول می باشند که آنها را  به صورت 4 الی 5 طبقه در سالن بر روی هم قرار می دهند

جعبات چوبی به عرض 60 سانتیمتر و طول 90 سانتی متر و ارتفاع پایه از بالا و پایین 8.5 سانتیمتر و ارتفاع خود جعبه (مخزن جعبه) 18 سانتیمتر در نظر گرفته می شوند.

حدود 15 سانتیمتر کمپوست آماده در داخل جعبه می ریزند و بعد محیط را با بخار آب استرلیزه می کنند.

البته قبلاً سالن به وسیله مواد شیمیایی و گاز استریل می شود. برای پاستوریزه کردن محیط کشت حرارت محیط را به 55_60  درجه در 24 ساعت در بخار آب نگه می دارند که اگر بخار آب بیشتر باشد مثلاً در دمای 80 تا85 درجه زمان پاستوریزه کردن به25 الی 45 دقیقه کاهش پیدا می کند

روش کاشت:

بعد از عمل استریل و پاستوریزه کردن که اهمیت بسیار زیادی دارد(ممکن است در صورت کامل نبودن عمل استریل و یا ضد عفونی  بعد از مدت انتظار قارچی ظهور نکند و انگل های دیگر به جای قارچ خوراکی رشد بکنند و محیط را اشغال کنند) عمل کشت Spwan  (بذر آماده) انجام می گیرد. اسپون ها را به فاصله 15 تا 20 سانتیمتری به عمق 5 سانتیمتر که به اندازه یک گردو است در محیط کشت قرار می دهند و در زمان کشت باید Spwan  را به فاصله 10 الی 12 سانتیمتر از کنار جعبه ها فاصله داد . بعد از کشت باید رطوبت و دای محیط را تنظیم نمود.

مدت پرورش در حدود 70_80 روز است که این مدت بسته به روش های پرورش متغیر است . در جهان 35 کیلوگرم در متر مربع و در ایران میزان عملکرد خوب حدود 15 تا 20 کیلوگرم در متر مربع است . با توجه به عمل کاشت و تخلیه و آماده کردن سالن ها 5 الی 6 بار در سال می توان قارچ کشت نمود. جعبه آماده را به تعداد 4 الی 5 عدد بر روی هم در داخل سالن قرار می دهند و نیم متر در کنار سالن با دیوار فاصله می دهند و یک متر وسط جعبه فاصله می دهند و در دو یا چند ردیف جعبه ها را قرار می دهند . بسته به ابعاد و مساحت سالن قرار دادن جعبه به اشکال مختلفی امکان پذیر است

 ارزش غذایی قارچ:

قارچ های خوراکی مملو از مواد پروتئینی مفید و ویتامین ها و املاح هستند که قدرت جذب بالایی دارند. قارچ ها در حدود 80 تا 90% دارای آب هستند و مواد پروتئینی 2 تا5% و سیویز 3% و مواد چربی 1% و مواد مصرفی 1.2 الی 11.2 درصد و در قارچ های Hydnum repandam  و Plyporus orinus  و موریلها و Ycoperdun Boista  قند موجود حدود 0.75 تا 2.76 درصد وزن تازه است

در یکصد گرم قارچ 2 تا 3 میلی گرم ویتامین c  و ویتامین B₁  160 میلی گرم وB₂ برابر 70 میلی گرم و کلسیم 14 میلی گرم است.

فسفر 98 و آهن 0.7 میلیگرم بوده و کالری 100 گرم قارچ 36 کالری است.

بیش از 12 نوع اسید آمینه در قارچ وجود دارد و تمام اسید های آمینه مورد نیاز بدن را ارد. لیتین موجود در قارچ قادر است کلسترول خون را در سطح پایین نگه دارد و غذای تازه قارچ برای افرادی که دچار قند و کلسترول می باشند بسیار مناسب است و قارچ به دلیل داشتن ترپسین جهت هضم غذا از ارزش بالایی برخوردار است و از محاسن دیگر آن این است که از چاق شدن جلوگیری می کند و طبق آخرین تحقیقات انجام شده در پایان یال 2003 مصرف قارچ باعث باز شدن رگها و جریان  را خون آسان می کند و طی تحقیقات انجام شده از سرطان جلوگیری می کند.

میزان مصرف سرانه قارچ در جهان برای هر نفر 3 کیلوگرم و در ایران کمتر  از 200 گرم است!

در ادامه هزینه و درآمد یک پروژه اولید قارچ خوراکی دکمه ای به ظرفیت 110 تن در سال بررسی می شود:

برای اجرای طرح ساختمان و تاسیسات و ماشین آلات مور نیاز است و در یک جدول به هزینه های متغیر یا جاری اشاره می گردد و در جدول هایی هزینه تولید و در آمد بعد از کسر هزینه ذکر می شود:       

ماشین آلات مورد نیاز:

هزینه های جاری سالیانه:

تولیدات طرح و ارزش آن:

حساب سود و زیان:

جدول سرمایه گذاری:

برگرفته از نشریه تخصصی باغبانی نهال شماره 5 / مدیر مسئول سید هادی رضوی/ نویسنده متن:مهندس یوسف حیدری کارشناس بانک کشاورزی ابهر

http://alonefarmer.blogfa.com/post-1020.aspx