درختان زینتی در فضای سبز
موز زینتی musa ensete
افرای سیاه یا افرا زبان گنجشکی Acer negundo
کیوی
کیوی میوه درخت تاک چوبی و بزرگی از رده Actinidia ( رسته Ericales ، خانواده Actinidiaceae ) است که در آب و هوای معتدل رشد می کند. دربازار جهانی آنرا kiwifruitمی گویند اما در شمال آمریکا معمولاً آنرا کیوی می نامند. متداول ترین نوع کیوی ( Actinidia deliciosa) تقریباً به اندازه تخم مرغ است ( حدوداً به طول 6 سانتیمتــر و 5/5 تا 4/5 سانتیمتر محیط) و کاملاً گرد نمی باشد. دارای پوستی کرکدار به رنگ قهوه ای کمرنگ است که معمولاً مصرف نمی شود. گوشت داخل آن سبز روشن و دارای ردیفهایی از دانه های خوراکی کوچک وسیاه است. بافت این میوه نرم و طعم آن گاهی اوقات مثل ترکیبی از توت فرنگی ، موز و آناناس می باشد.نام این میوه را از روی کرکهای روی پوست آن که کاملاً شبیه پرهای پرنده ای در نیوزیلند به همین نام است گرفته اند.
 |
طبقه بندی
94 گونه ازکیوی به ثبت رسیده است که از بین آنها موارد زیر را برای میوه آن کشت می کنند:
● Actinidia deliciosaکه سابقاً Actinidia chinensis نامیده می شد و بیشترین نوع تجاری محسوب می شود.
● Actinidia chinensisکه شباهت بسیار زیادی به Actinidia deliciosaدارد اما گوشت آن به رنگ سبز ، زرد و حتی قرمز- زرد می باشد.
● Actinidia arguta, kokuwa, tara vineیا کیوی با دوام که کوچکتر است ( 15 –10گرم) و دارای گوشتی و پوستی سبز وخوراکی و مقاوم تر از A.deliciosa می باشد.
●کیوی مقاوم Actinidia cordifolia که مشابه A.argutaاست.
●کیوی مقاوم Actinidia purpurea که همانند A.arguta اما دارای گوشتی قرمز است.
● Actinidia kolomikta, kolomikta, arctic beautyیا کیوی شمالی که میوه هایی بسیار کوچک ( 8 گرم یاکمتر) تولید می کند و مقاوم ترین گونه محسوب می گردد ( تاحدود 40- درجه سانتیگراد).
● Actinidia polygama, silver vineدارای میوه هایی ریز است.
پرورش دهندگان ، با پیوند گونه های قبلی گونه های پیوندی را بوجود آورده اند.
تاریخچــــــه
Actinidia deliciosa بومی جنوب شرقی چین است و Actinidia chinensis در نواحی کم ارتفاع تر جنوب شرقی چین بسیار رایج است. گونه های دیگر Actinidia نیز در چین یافت شده و تا جنوب شرقی سیبریه امتداد دارند.
کشت آن در اوایل قرن بیستم از کشور چین آغاز شد زمانیکه دانه های این میوه توسط Isabel Fraser در نیوزیلند تولید شد. او رئیس دانشکده Wanganui Girls بود و مشغول دیداراز مدارس ماموران در چین بود. دانه ها در سال 1906 بوسیله باغبانی به نام Alexander Allision کاشته شد و اولین تاک در سال 1910 به بار نشست. افرادی که اولین بار این میوه را خوردند طعم آنرا مانند سفرس پنداشتند و به همین علت آنرا سفرس چینی نامیدند ، اما این میوه از خانواده آکتینیدیا می باشد و هیچ ارتباطـــی با خانواده سفـرس ( Grossulariaceae) ندارد.
گونه کشاورزی معروف Actinidia deliciosa "Hayward" حدود سال 1924 توسط Hayward Wright درAvondale پرورش یافت. ابتدا در باغهای خانگی کاشته شد اما کشت تجاری آن در دهه 40 آغاز گشت. امروزه بزرگترین تولید کننده این میوه نیوزیلند است و بعد از آن فرانسه ، آمریکا ، (ایتالیا)) ، اسپانیا و ژاپن قرار دارند.کیوی هنوز هم در سرزمین مادری خود چین تولید می شود اما این کشور هرگز جزو 10 کشور اول تولید کننده این میوه قرار ندارد. در چین عمدتاً این میوه را در نواحی کوهستانی بالای رود Chang Jiang پرورش می دهند. البته در نواحی دیگری از چین نیز از جمله Sichuan و تایوان آنرا کشت می کنند.
اسامی در زبان چینی :
●هلوی میمون Macaco : (猕猴桃 Mi2 hou2 tao2) رایج ترین نامها.
●میوه عجیب یا غیر عادی(奇異果 qi2 yi4 guo3) رایج ترین نام در تایوان و هنگ کنگ (奇异果 kay yee goh). ترانویسی تقریباً شبیه کیوی است.
●هلوی Yang (阳桃 Yang2 tao2)
● هلوی Goat (羊桃 yang2 tao2)
●گلابی کرکدار(毛梨 mao2 li2)
●گلابی تاکی (藤梨 teng2 li2)
چون عموماً نام گیاه معروف سفرس را برای این گیاه جدید بکارمی بردند میوه کیوی را سفرس چینی نامیدند. با این همه شرکت صادرات میوه و سبزیجات Turner و Growers نیوزیلند برای ایجاد تقاضاهای بیشتر این میوه نام کیوی را در سال 1959 برای آن انتخاب کرد ( برگرفته از نام پرنده بی پرواز بومی به همین نام). پرورش دهندگان نیز به تدریج این نام را بکار بردند و در سال 1974 نام کیوی بصورت نام رسمی تجاری این میوه درآمد. نام قدیمی آن هنوز گاهی اوقات در استرالیا مورد استفاده قرار می گیرد.
درآمریکای شمالی بخش "میوه" را از کلمه اصلی حذف کرده و فقط به آن کیوی می گویند و برای بیشتر مردم نام کیوی تداعی کننده میوه است تا پرنده ای به همین نام . این نوع کاربرد اشکالات کوچکی را بوجود آورد و بسیاری از مردم نیوزیلند را ناراحت کرد.برای جلوگیری از سردرگمی خارجیان درباره این موضوع که کیوی به معنی پرنده است یا میوه ویا فردی ازنیوزیلند،اکنون بیشتر کیویهای نیوزیلند تحت نام تجاری (http://www.zespri.com) است.
گونه هــــــا
تقریباً تمام کیویهای تجاری به تعداد کمی از گونه های Actinidia deliciosa: Hayward, Chico و Saanichton 12 تعلق دارند.میوه این گونه ها غیر قابل تشخیص هستند و با تعریفی که از کیوی استاندارد در ابتدای این مقاله ارائه شد مطابقت دارند.
گونه جدیدی از Actinidia chinensis به نام کیوی طلائی با گوشتی زرد و طعمی شیرین همانند میوه سالاد توسط باغداران نیوزیلند تولید شد و در حال حاضر بصورت مقادیر روزافزون در بازارهای جهانی معامله می شود.بعضی از گونه های وحشی درچین دارای میوه ای زرد هستند اما به علت کوچکی ارزش تجاری ندارند. سال 1987 دانه های این گیاه به نیوزیلند وارد شد و باغداران پس از یازده سال ازطریق پیوند زدن آنها با کیویهای تاکی سبز نوع جدیدی از این میوه را پرورش دادند. کیوی طلائی دارای پوستی نرم و برنزی رنگ و کلاهک تیزی در انتهای آن است و گوشت آن به رنگ طلائی خاصی می باشد. ارزش تجاری این نوع کیوی از انواع سبز بیشتر است.
ارزش غذایـــــــی
کیوی حلقه شده
کیوی سرشار از ویتامین ث می باشد. مقدار پتاسیم آن از نظر وزنی تاحدی کمتر از موز است. همچنین دارای ویتامینA ، ویتامین E ، کلسیم ، آهن و فولیک اسید می باشد.
کیوی خام نیز دارای مقادیر زیادی آنزیم حل کننده پتاسیم به نام پاپایین است که ازنظر تجاری برای نرم کردن گوشت مفید است اما احتمال دارد برای بعضی از افراد آلرژی زا باشد. بویژه افرادی که به پاپایاس یا آناناس حساسیت دارند مستعد حساسیت به این میوه هم هستند.
این آنزیم که براثر پختن میوه به سرعت از بین می رود استفاده از کیوی خام را در دسرهای حاوی شیر یا هر محصول لبنی دیگرنامناسب می کند.این آنزیم در عرض چند دقیقه درحالیکه بوی بسیار بدی تولید می نماید شروع به حل کردن پروتئین شیر می کند.
کشت
کیوی در بیشترنواحی معتدل رشد می کند. درمناطقی که گونه Actinidia deliciosa مقاوم نیست به جای آن انواع دیگر گونه ها پرورش می یابند. این میوه را بصورت تجاری درسازه های محکم کشت می کنند بطوریکه می توان در هر آکرچندین تن محصول برداشت کرد که بیش از مقداری است که تاکهای ضعیف می توانند حاصل کنند. آنها معمولاً به یک سیستم آبیاری مجهز می باشند که علاوه بر آبیاری مانع از یخ زدگی آنها در بهار می شود.
کیوی رسیده
تاکهای کیوی مثل تاکهای انگور شدیداً به هرس نیاز دارند. میوه آن روی نی های یکساله یا بیشتر رشد می کنند اما با پیر شدن نی ها خم می شوند.نی ها را باید بعد از سال سومشان برید و جایگزین کرد.
گیاهان کیوی معمولاً دوپایه هستند یعنی هر گیاه کیوی یا نر است یا ماده.فقط گیاه ماده میوه می دهد آنهم وقتی که توسط گیاه نر گرده افشانی می شود. برای سه تا هشت تاک ماده یک گیاه نرگرده افشان لازم است. تنها استثنا ، یک نوع پیوندی از ژاپن به نام گونـه Issai است (Actinidia arguta x rufa) که گلهای کامل می دهد و می تواند خودش را بارور نماید ؛ متاسفانه این گونه کم طاقت است و مقاومت آن از بیشتر اشکال A. arguta کمتر می باشد و تولید کننده بزرگی محسوب نمی شود.
کیوی از نظر دشواری در گرده افشانی معروف است چون گلهای آن برای زنبورها جذاب نیستند. بعضی از تولید کنندگان گرده های جمع آوری شده را بر روی گلهای ماده می پاشند. اما کلاً موفق ترین راه گرده افشانی اشباعی است که در این روش جمعیتهای بسیار زیادی از زنبورها را بوجود می آورند ( با قراردادن کندوها در باغها) که زنبورها به علت رقابت شدید برای تمامی گلهای موجود در مسافت پروازیشان مجبور به استفاده از گلهای کیوی می شوند.
انار
این گیاه بومی آسیای مرکزی و غربی است و هزاران سال است که از زیر
کشت درآمده است.
انار به صورت درخت یا درختچه ای است با گل های کامل که متعلق است به
تیره punicaceae. نام علمی این گیاه punica granatam است.
شاخه های انار میتوانند سرمای حدود 12 سانتی متر را بپذیرد و گلها نیز
چون حدود دو ماه بعد از شروع فصل رش باز میشوند معمولا از آسیب سرما
مصون هستند.
نیاز سرمایی انار بسیار کم است و با 200 تا 400 ساعت دمای کمتر از 7
درجه سانتی گراد برآورده میشود.
این گیاه برای رسانیدن کامل میوه نیاز به تابستانهای بسیار گرم دارد.
ریشه های انار تا عمق 5/1 متری زمین نفوذ میکنند و برای بهترین رشد
احتیاج به خاکی با زهکشی خوب و بافت متوسط رسی دارند.
انار در برابر کم آبی بسیار پایدار است و میتوان آنرا به صورت دیم هم پرورش
داد ولی آبیاری مرتب در بالا بردن میزان و کیفیت محصول نقش مهم داد.
گل های انار از سن 3-4 سالگی به بعد به صورت انتهایی بر روی سیخک
هایی به طول 20/1 سانتیمتر پدیدار میشوند.
در هرسال گل ها 40-60 روز پس از آغاز فصل رشد در 4-3 سری به فواصل
15-10 روز بوجود می آیند.
گل ها را میتوان به 2 دسته میوه زا که تبدیل به میوه میشوند و نا میوه زا که
ریزش مینمایند تقسیم کرد.
برای تولید میوه انجام گرده افشانی که احتمالا توسط باد و حشرات انجام
میشوند ضروری است.
فاصله کشت بر حسب رقم و نوع خاک 6-4 متر است و در هر هکتار تا 30
تن محصول تولید میشود.
درخت انار به دو صورت هرس میشود: یکی هرس شکل و دیگری هرس
بهره برداری. که هرس بهره برداری را هرس سبز نیز مینامند.
از آفات مهم انار:
1- شته انار میباشد که باعث ریزش گل ها و میوه های جوان میشود.
ترشح شیره از درخت از نشانه های بارز حمله این آفت است.
2- كرم گلوگاه انار يكي از مخرب ترين آفات محصول صادراتي انار به شمار
ميرود كه با روشهاي سمپاشي معمول قابل كنترل نيست؛ اما با استفاده
از پرتوهاي انرژي هسته اي مي توان اين آفت را كنترل كرد.
انرژی هسته اي به دو روش استفاده مستقيم از پرتو و رهاسازي حشرات
عقيم در طبيعت، مي تواند در كنترل آفات بخش كشاورزي مورد استفاده
قرار گيرد.
روش پرتودهي مستقيم از طريق كشتن آفات و حشرات مي تواند مفيد واقع
شود، به طوري كه براي محصولات انباري، اين پرتوها به محصولات بسته
بندي شده تابانيده مي شود؛
اما در روش غيرمستقيم- كه بيشتر براي آفات باغ و مزرعه كاربرد دارد- پس از
جمع آوري و تكثير حشرات با استفاده از اين پرتوها، اقدام به عقيم سازي
حشرات شده و سپس در طبيعت رهاسازي مي شوند، بدين طريق در طي
چند دوره، نسل حشرات زيان آور منقرض مي شود.
3- شپشک آرد آلود جنوب يکي از آفات بالقوه درختان ميوه نظیر انار محسوب
و خسارات زيادي به محصولات وارد مي آورد. مبارزه شيميايي با اين آفت نه
تنها تاثير مثبتي در کنترل آن ندارد ، بلکه با از بين بردن انگلها و شکاريهاي
طبيعي ، موجب افزايش تراکم جمعيت آفت و نيزافزايش ميزان خسارت آن
مي شود. با توجه به اين نکته مطالعه بيولوژي شپشک آرد آلود جنوب
N.riridis و امکان استفاده از کفشدوزکها در کنترل جمعيت آفت، ميتواند در
انتخاب روش و زمان مناسب مبارزه موثر واقع گردد
برنج
کشت برنج در ایران
کشت برنج در ایران در نواحی شمالی بویژه رودسر و استان خوزستان تاریخچه طولانی دارد. شواهد نشان میدهد که این محصول در این ناحیه قرنها پیش از میلاد مسیح و در زمان هخامنشیان رواج داشته است. البته امروزه با توجه به رشد روز افزون جمعیت ایران ، تولید داخلی برنج پاسخگوی نیاز مردم نیست و به همین دلیل ، مقادیر قابل توجهی از این محصول از خارج وارد میشود.
انواع برنج
برنجهای یک ساله در شرایط مساعد آب و هوایی قادرند رشد مجدد خود را پس از برداشت محصول اول ، آغاز نمایند و محصول دوم و گاهی حتی تا چند سری ، محصول تولید کنند. برنجهای وحشی یک ساله در نقاط مرتفع یا باتلاقهای غیر دائمی کم عمق رشد میکنند. برنجهای یک ساله کلا نسبت به کم آبی مقاومترند. برنجهای وحشی چند ساله اغلب در مناطق پست و باتلاقهای دائمی کشت میشوند.
شرایط مناسب برای کشت برنج
· دما: میانگین دمای مورد نیاز برنج هنگام رشد باید بین 20 تا 37 درجه سانتیگراد باشد. پایین بودن دما در اوایل فصل زراعی یا آبیاری مزرعه با آب سرد سبب میشود که زمان رسیدن دانهها به تأخیر افتد. بالا بودن دما هم موجب کاهش تعداد سنبلچههای بارور و وزن دانهها میشود.
· نور: نور هم یکی از عوامل مؤثر در رشد گیاه است. شدت نور در اوایل فصل زراعی شاید عامل محدود کنندهای برای رشد برنج به حساب آید. اما با نزدیک شدن به پایان فصل زراعی ، بویژه موقع تشکیل خوشه ، رقابت برای جذب نور بین بوتهها افزایش مییابد.
· رطوبت: مناسبترین میزان رطوبت برای گلدهی گیاه برنج ، 70 تا 80 درصد است. رطوبت کمتر از 40 درصد ، عامل بازدارندهای برای گلدهی گیاه به شمار میرود. وزش باد و ریزش باران و تگرگ ، در زمان گلدهی زیانبار است. همچنین بارندگی موقع برداشت محصول هم عملیات مربوط به خشک شدن محصول را به تأخیر میاندازد. برنج ، کلا گیاه آب دوستی به شمار میرود، ولی آبزی نیست. چون ریشه گیاهان آبزی قادر نیست که تارهای کشنده و ریشههای فرعی تولید کند. در حالی که ریشه برنج هم تار کشنده و هم ریشه فرعی دارد.
· آب: آب مورد نیاز برنج از سایر غلات بیشتر است. هشتاد درصد آب مورد نیاز محصول برنج تولید شده در جهان بویژه در نقاط استوایی ، از آب باران تأمین میگردد. 20 درصد باقی مانده را از آب رودخانه و آب چاه تأمین مینمایند. نتایج بدست آمده نشان داده که اگر دمای آب کمتر از 19 درجه سانتیگراد باشد، زمان رسیدن دانه به تأخیر میافتد. اگر هم از 30 درجه بیشتر باشد، گسترش ریشه و میزان عملکرد گیاه برنج به دلیل محدود بودن اکسیژن موجود در آب ، کم میشود و بازدهی گیاه کاهش مییابد.
· خاک: برنج در خاکهای مختلف ، از فقیر تا غنی که تنها آب مورد نیاز گیاه تأمین باشد به عمل میآید. البته مقدار آب مصرفی در خاکهای سبک بیش از خاکهای سنگین است. مناسبترین خاک برای کشت برنج ، خاک رسی با لایه غیر قابل نفوذ در عمق 50 تا 150 سانتیمتری و همراه با مقدار زیادی مواد آلی است. برنج اصولا نسبت به شوری خاک و شوری آب مقاوم است. در صورتی که آب کافی برای شستشوی نمک خاک وجود داشته باشد، میتوان از برنج برای اصلاح خاکهای شور استفاده نمود.
کشت برنج
· روش مستقیم: بذر را مستقیما داخل خاک آماده میکارند.
· روش نشاء: بذر خیس شده را داخل زمین مخصوصی به نام خزانه میکارند و سپس ، بوته یا نشای بدست آمده را به زمین اصلی مزرعه منتقل مینمایند.
کود مورد نیاز برنج
برنج ، همچون دیگر غلات نسبت به نیتروژن واکنش خوبی از خود نشان میدهد. همچنین نیتروژن را به صورت آمونیوم و نیترات جذب میکند. از طرف دیگر ، کودهای فسفردار ، رشد ریشه و مقاومت گیاه را در برابر بیماریها و کودهای پتاسیمدار ، انتقال مواد فتوسنتزی از برگ به اعضای دیگر گیاه بویژه دانه ، و نیز استقامت بوتهها را افزایش میدهند.
بیماریها و آفات برنج
بلاست ساقه برنج
این بیماری را قارچی به نام Pyricularia oryzae ایجاد میکند. یکی از مخربترین بیماریهای گیاه برنج است که با خشکاندن، شکستن و خواباندن ساقه قادر است میزان تولید برنج را به میزان چشمگیری کاهش دهد. سمپاشی مزرعه با سولفات مس و ترکیبات آلی جیوه در کنترل این بیماری تا حدی مؤثرند.
پوسیدگی طوقه برنج
این بیماری که به ژیگانتیسم هم معروف است، بوسیله قارچ Gibberia fugikuria ایجاد میشود که این قارچ ، سبب رشد فوقالعاده ساقه و نازک شدن آن و در نهایت مرگ بوته برنج میشود. دمای بیش از 20 درجه سانتیگراد بویژه در لایه بالایی خاک میتواند شرایط مساعد برای فعالیت این قارچ را فراهم نماید. ضد عفونی نمودن بذر با اگروزان میتواند خسارت ناشی از این قارچ را کاهش دهد.
برداشت محصول
زمان برداشت با توجه به دما معمولا از ماههای مرداد و شهریور شروع شده و تا اواخر آبان یا اوایل آذر ادامه مییابد. هنگام برداشت محصول ، باید 80 درصد دانههای غلافدار (شلتوک) واقع در بخش بالایی خوشه و برگها زرد شده و دانهها سخت شده باشند. دانهها معمولا یک تا دو هفته از آغاز زرد شدن برگها سخت میشوند. البته درصد رطوبت شلتوک هم معیاری برای برداشت محسوب میشود. میزان رطوبت شلتوک باید بین 20 تا 35 درصد باشد. در برخی کشورها از جمله ایران ، برداشت محصول را با استفاده از داس انجام میدهند. خوشههای بریده را دسته دسته میکنند و میگذارند تا خشک شود. پس از خشک شدن، برنج برای مراحل دیگر آماده است.
خواص برنج
بیرونیترین لایه برنج پریکارپ نام دارد که بسیار سخت و شفاف است. پوست دانه زیر این بخش قرار گرفته که از لحاظ پروتئین و چربی غنی ، ولی از نظر نشاستهای فقیر است. پس از پوست ، لایه آلورن هست که جزء آندوسپرم میباشد. بنابراین ضمن عمل پوست کنی ، بخش عمدهای از مواد مغذی برنج از دست میرود. اکثر مردم آسیا از برنج تغذیه میکنند. این ماده غذایی کامل نیست، چون میزان پروتئین و اسید آمینه آن خیلی کم است. برنج گلوتن ندارد، پروتئین عمده آن اوریزنین (oryzenin ) میباشد.
ترکیب اصلی برنج ، نشاسته است که عمدتا در آندوسپرم قرار گرفته است. برنجهایی که آمیلو پکتین بیشتری دارند لعاب بیشتری داده و انبساط آنها موقع پخت کم است. برنج را پس از جوشاندن و دم کردن، همراه با گوشت ، ماهی و انواع سبزی میل میکنند. در تهیه نشاسته ، شیرینی هم از آن استفاده میشود. البته در کشورهایی که انحصارا از برنج به عنوان غلات خود استفاده میکنند، بیماریهای مختلف سوء تغذیه از جمله بری بری ، کاهش رشد افراد ، کاهش توان نیروی کار دیده میشود. برنج را باید همراه با سایر غلات مصرف نمود. چون مصرف آن به تنهایی تمام نیازهای غذایی بدن را بر آورده نمیسازد
آفات مهم درختان
|
مدیریت کنترل آفات چوبخوار در درختان فضای سبز
|
چاپ |
|
| |||||